Na straży Kodeksu Pracy, czyli co inspektorzy PIP robią wieczorami

Chociaż skrót ten może wydawać się wielu osobom śmieszny, to jednak kontrole PIP-u już tak zabawne nie są. Państwowa Inspekcja Pracy – bo o niej tu mowa – jest instytucją zakłócającą sen niejednemu przedsiębiorcy w Polsce. Inspektor pracy ma bowiem prawo przeprowadzenia kontroli przestrzegania prawa pracy bez uprzedzenia, o każdej porze dnia i nocy.

Jak wyglądają kontrole PIP

Przed przystąpieniem do czynności kontrolnych inspektor PIP zgłasza się do przedsiębiorcy i okazuje legitymację służbową potwierdzającą posiadane uprawnienia. Może on dowolnie, w sposób nieskrępowany poruszać się po pomieszczeniach firmy, mieć wgląd do akt osobowych, zestawień, dokumentacji technicznej i technologicznej. Ma prawo do wykonywania fotografii, nagrań dźwięku lub audiowizualnych. Jest też uprawniony do przesłuchiwania pracowników w kwestiach związanych z kontrolą. Tutaj – aby chronić tożsamość pracowników, narażonych na przykre konsekwencje – ma możliwość zachowania w tajemnicy okoliczności, w jakich uzyskał wrażliwe informacje.

Kontrola PIP kończy się wydaniem notatki (jeżeli nie ma uchybień) lub protokołu pokontrolnego (ze szczegółowym opisem występujących uchybień). Pracodawca zanim podpisze protokół może wnieść zastrzeżenia (umotywowane), a inspektor musi je przeanalizować i jeżeli są zasadne zmodyfikować treść protokołu. Jeżeli wykryte nieprawidłowości nie są dużym naruszeniem prawa kontroler PIP wydaje nakaz do ich usunięcia. W przeciwnym wypadku ma prawo złożenia wniosku do sądu o nałożenie kary.  

Zadania Państwowej Inspekcji Pracy

Zakres kompetencji PIP jest bardzo szeroki. Główne jej zadania to kontrola (proces ustalania stanu faktycznego) i nadzór (badanie czy środki prawne podjęte względem kontrolowanych przedsiębiorstw zostały prawidłowo i terminowo wdrożone). Katalog zadań jakie stawia się inspektorom jest ujęty w art. 10 Ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Przede wszystkim PIP kontroluje przestrzeganie przepisów Kodeksu Pracy i zasad BHP, a także przepisów dotyczących wynagrodzenia i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, urlopy, czas pracy, zatrudnienia młodocianych, cudzoziemców, niepełnosprawnych, uprawnienia związane  z rodzicielstwem. Dodatkowo monitorowana jest legalność zatrudnienie (również Polaków). Inspektorzy sprawdzają czy wprowadzone do obrotu wyroby spełniają wymagania BHP. Zadaniem PIP jest także ściganie wykroczeń wobec prawom pracowniczym oraz wnoszenie powództwa w sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy, a za zgodą zainteresowanego inspektor może uczestniczyć w postępowaniu przed sądem pracy.

Wymienione zadania, to te najważniejsze jakie wykonuje Państwowa Inspekcja Pracy. Z roku na rok katalog ten jest rozszerzany. PIP przeprowadza rocznie kilkadziesiąt tysięcy inspekcji. Wysoka statystyka wypadków przy pracy oraz ciągle występujące naruszenia przepisów o czasie pracy i wypłacie świadczeń pracowniczych świadczą o tym, że ich ilość mimo wszystko nie jest zbyt duża.